گزارشی از سفر مصطفی مستور به ایتالیا
 

سخنرانی در دانشگاه شرق شناسی ناپل

مصطفي مستور، داستان‌نويس ايراني درسفر يك هفته‌اي خود به ايتاليا درباره داستان وادبيات ايران سخنراني كرد. مستور كه به منظور آشنایی اساتید و دانشجویان رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه‌های ایتالیا، و از سوي مرکز گسترش زبان و ادبیات فارسی و رایزني فرهنگی جمهوری اسلامی به این کشور اعزام شده بود، نخست در تاریخ بيست ونهم سپتامبر (مصادف با هفتم مهرماه) در دانشگاه شرق‌شناسی ناپل به ایراد سخنرانی پرداخت.
در این نشست که با حضور اساتید برجسته این دانشگاه نظیر دکتر پائولو روسی استاد کرسی دانشگاه ناپل، دکتر رحیم رضا استاد هندی الاصل زبان و ادبیات فارسی دانشگاه های رم و ونیز و خانم دکتر الیا فیلیپونه برگزار شد، مستور طی سخنرانی خود با عنوان «جریان‌شناسی ادبیات داستانی معاصر ایران» به بازخوانی گرایش‌ها و رویکردهای ادبیات داستانی معاصر ایران در هشتاد سال گذشته پرداخت.
وی گرایش‌های ادبیات داستانی معاصر را به دو جریان کلی شکل‌گرا و معناگرا تقسیم کرد. وی در ادامه سخنان خود از نویسندگان مهم جریان شکل گرا به ابراهیم گلستان و هوشنگ گلشیری اشاره کرد. مستور جریان معنا گرا را به سه گرایش سیاسی / اجتماعی، فلسفی / روان شناسانه و تجربه گرایانه تقسیم کرد و سپس با ارایه نمونه هایی، صادق چوبک، محمود دولت آبادی، احمد محمود و جلال آل احمد را با همه تفاوت هایشان در طیف ادبیات سیاسی اجتماعی و صادق هدایت، بهرام صادقی و غلامحسین ساعدی را در گرایش ادبیاتی که به مضامین فلسفی و روان شناسانه می پردازد طبقه بندی کرد. وی گلی ترقی، زویا پیرزاد و برخی از نویسندگان دهه اخیر را در گرایش سوم جای داد.
در پایان مستور به پیشینه طولانی ادبیات داستانی ایتالیا و تاثیر آن بر ادبیات جهان و به ویژه ادبیات ایران پرداخت. وی با ارایه گزارشی از ترجمه ادبیات داستانی معاصر و کلاسیک ایتالیا به زبان فارسی تاکیدکرد که به رغم کارنامه قابل قبول در این زمینه، هنوز آثار ارزشمند زیادی باقی مانده است که مترجمان ایرانی و به ویژه استادان و دانشجویان ایتالیایی رشته زبان و ادبیات فارسی می بایست به فارسی ترجمه کنند. وی همچنین با توجه به قرابت های فرهنگی ایران و ایتالیا اظهار داشت ادبیات داستانی معاصر و کلاسیک ایران گنجینه ارزشمندی است که لازم است به کمک اساتید ایتالیایی زبان فارسی و دانشجویان رشته زبان و ادبیات فارسی به ایتالیایی ترجمه شود.
پیش از این نشست، متن ایتالیایی سه داستان «ملکه الیزابت»، « سوفیا » و « مهتاب » این نویسنده که از فضا و شخصیت های مشترکی برخوردارند توسط دانشگاه شرق شناسی ناپل منتشر شده بود و در اختیار اساتید و دانشجویان قرار گرفته بود که با استقبال زیادی همراه شد به گونه‌ای که پس از سخنرانی مستور حاضران بیش از یک ساعت به طرح پرسش‌های خود درباره داستان های مستور پرداختند. پس از پایان جلسه خانم دکتر بیانکا ماریا فیلیپینی از مستور تقاضا کرد تا کلیه آثار او را به زبان ایتالیایی ترجمه و منتشرکند و آقای دکتر جیان پائولو رنللو نیز علاقه خود را به نوشتن مقدمه‌ای بر این داستان‌ها اظهار داشت.

دیدار با پرفسور درمه مترجم ایتالیایی حافظ در رم

مستور صبح دوشنبه دوم اکتبر با پروفسور درمه استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ناپل و مترجم حافظ در مرکز شهر رم دیدار و به مدت دو ساعت درباره تحلیل درمه از شعر حافظ، مشکلات ترجمه آثار کلاسیک و به ویژه شعر حافظ و نیز مقایسه حافظ و مولوی به گفت و گو پرداختند. پرفسور درمه در پاسخ به پرسش مستور درباره دشواری‌های ترجمه شعر حافظ که در ایران معمولا به عنوان نمونه ای از آثار ترجمه ناپذیر ادب فارسی مثال زده می‌شود گفت که کوشش او در ترجمه معطوف مفاهیم شعر حافظ بوده است تا زیبایی های لفظ و زبان شعری حافظ. او سپس با مقایسه حافظ و مولوی به تفاوت بنیادین مفهوم عشق در میان این دو شاعر بزرگ ایرانی پرداخت. پرفسور درمه عشق در جهان مولانا را مبتنی بر شهود و حلول معشوق در قلب عاشق دانست در حالی در جهان بینی حافظ این عاشق است که برای رسیدن به معشوق باید سلوک کند و رنج رسیدن به معشوق را بر خود هموار کند. سلوکی که به نظر می رسد همچون خط افق هرگز دست یافتنی نیست.
پروفسور درمه در بخش دیگری از سخنان خود در خصوص ادبیات داستانی معاصر ایران با اشاره به تحقیقات خانم دکتر تورنسللو پژوهشگر ایتالیایی ادبیات ایران، ریشه داستان کوتاه معاصر فارسی را در حکایات کهن فارسی دانست. در پایان دکتر درمه اظهار داشت که اخیرا به ادبیات معاصر ایران ( شعر نو و داستان معاصر ایرانی ) علاقه مند شده است و تحقیقاتی را در این زمینه شروع کرده است.

سخنرانی در دانشگاه ونیز
مستور بعد ازظهر سه‌شنبه سوم اکتبر در دانشگاه کافوسکاری ونیز درباره « نسبت داستان و زندگی » سخنرانی کرد. در این نشست که دکتر نوردیو استاد تاریخ خاورمیانه دانشگاه ونیز، دکتر مژگان حیدری استاد زبان و ادبیات فارسی و دکتر ریکاردو زیپولی استاد زبان فارسی، عکاس و مترجم برخی آثار فارسی به ایتالیایی نیز حضور داشتند، وی در خصوص شباهت‌ها و تفاوت‌های وقایع زندگی و رویدادهای داستانی سخن گفت. مستور که در یکی از کلاس‌های دانشگاه که دانشجویان از دقایقی قبل آن را پر کرده بودند و تعدای نیز بیرون از کلاس حضور داشتند و سخنان او را خانم دکتر مِگان حیدری ترجمه می‌کرد ضمن اشاره به ظرفیت اندک ادبیات در انعکاس احساس انسان ها مقوله زندگی را بزرگ تر و ِرفت تر از آن دانست که بتوان به کمک قالب هایی نظیر ادبیات بتوان آن را بازتاب داد. او این ناتوانایی را به ویژه در بخش شخصیت پردازی دانست و گفت نویسنده در داستان می کوشد تا با ابزار محدود دانش خود شخصیتی را خلق کند، فعالیتی که از پیش امکان موفقیت آن اندک است.
پس از سخنرانی مستور بیش از یک ساعت به پرسش‌های حاضران پاسخ گفت و دانشجویان اظهار علاقه کردند که در سفری که به زودی به ایران خواهند داشت با این نویسنده دیدار دیگری داشته باشند.
پس از جلسه سخنرانی، مستور با ریکاردو زیپولی در خصوص وضعیت انتشار آثار فارسی در ایتالیا و نیز استفاده از برخی عکس‌های زیپولی در کتاب « پرسه در حوالی زندگی » که مستور در ایران در دست انتشار دارد گفت‌وگو و تبادل نظر کرد. زیپولی ضمن استقبال از انتشار یکی از عکس‌هایش در مجموعه « پرسه در حوالی زندگی » اظهار امیدواری کرد تا در ایران نیز با مستور دیدار داشته باشد.